ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﻣﻌﻤﺎر -ﻣﻮﻟﻒ
ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ Mental image :ﺑﺎزﺳﺎزی دﻧﯿﺎی ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ دور از ﯾﮏ اﻧﺴﺎن در ذﻫﻦ او اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻋﻤﻞ، در ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻮارد، ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺠﺮﺑﮥ درک ﯾﮏ ﺷﯽء، روﯾﺪاد ﯾﺎ ﺻﺤﻨﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در واﻗﻌﯿﺖ، ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺲ ﻧﯿﺴﺖ. در ﺑﺮﺧﯽ ﺷﺮاﯾﻂ، ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﺛﺮی ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ واﻗﻌﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. (Wikipedia)
ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﯾﮏ ﻣﻌﻤﺎر ﺷﮑﻞ دﻫﻨﺪه اوﻟﯿﻪ اﺛﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻏﺎﯾﺖ ﻣﻌﻤﺎری، ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮﻟﻒ / ﻣﻌﻤﺎر ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯿﺸﻮد. ﻓﺮاَﯾﻨﺪ ﻃﺮاﺣﯽ در ﻣﻌﻤﺎری ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ دﺳﺘﮕﺎه ﻓﮑﺮی و ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻓﺮاﮔﯿﺮ در ذﻫﻦ ﻣﻌﻤﺎر درﺑﺎره ﻓﺮم، ﻋﻤﻠﮑﺮد و ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﯿﮕﯿﺮد. ﺑﺎ ﻧﮕﺎﻫﯽ ﮐﻤﯽ ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﯿﺎن ﮐﺮد ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﻣﻌﻤﺎر از درک perception راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﺤﯿﻂ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه built environment و ﺟﻬﺎن ﻃﺒﯿﻌﯽ – ذﻫﻨﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯿﮕﯿﺮد. اﯾﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ داﺋﻤﺎ ﺑﺎ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎﯾﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ – ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻓﻀﺎﯾﯽ دﺳﺖ و ﭘﻨﺠﻪ ﻧﺮم میکند. ﺳﻮال اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ وﻇﯿﻔﻪ اﯾﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ اﻋﺘﻼی روح اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﯾﺎ ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮی ﻓﻀﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮐﺎرﺑﺮ را – اﻧﺴﺎن را – ﺑﻪ ﺣﻮاس ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ اش ارﺗﺒﺎط ﻋﻤﯿﻖ ﺗﺮی ﻣﯿﺪﻫﺪ؟ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻇﺮف ارﺗﺒﺎط ﻓﻀﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺷﮑﻞ دﻫﻨﺪه ﮐﯿﻔﯿﺎت اﺣﺴﺎﺳﺎت ﮐﺎرﺑﺮ ﻧﯿﺰ اﺳﺖ.
ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﯾﮏ ﻣﻌﻤﺎر ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﻌﮑﺲ ﮐﻨﻨﺪه اﯾﺪهآلﻫﺎی وی/ﻣﻮﻟﻒ در ﻣﻮرد ﻧﻘﺶ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ – ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ اﺛﺮ و ﺣﯿﻄﻪ ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬاری آن ﻧﯿﺰ اﺳﺖ.ﺣﺎل ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻮاﻻت ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻧﻘﺸﻪ راﻫﯽ را در ذﻫﻦ ﭘﺪﯾﺪار ﮐﻨﺪ: آﯾﺎ ﻣﻌﻤﺎری ﺻﺮﻓﺎ ﯾﮏ اﺑﺰار ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺮای ﺑﺎرﮔﺬاری ﮐﺎرﺑﺮی در ﻓﻀﺎﺳﺖ؟ آﯾﺎ ﻣﻌﻤﺎری ﺗﺠﺴﻢ ﻧﻤﺎدﯾﻦ آرﻣﺎن اﻧﺴﺎن اﺳﺖ؟ آﯾﺎ ﻣﻌﻤﺎری را ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﯿﺮوی ﻣﮑﺎن ﺳﺎزی ﮐﻪ ﭘﯿﻮﻧﺪ زﻧﻨﺪه ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﻪ ﯾﮑﺪدﯾﮕﺮ اﺳﺖ داﻧﺴﺖ؟ ( ﭘﺮوژه رﺗﺒﻪ دوم ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺟﺎﯾﺰه ﻣﻌﻤﺎر ۴۰۲ – ﺻﺤﻨﻪ ای ﺑﺮای روﯾﺪاد ﺷﻬﺮ) و… . ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻮاﻻت را ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﺮآﻣﺪه از ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﻣﻮﻟﻒ اﺛﺮ داﻧﺴﺖ.
در ﭘﺮﮐﺘﯿﺲ ﻣﻌﻤﺎری زﯾﺮﺑﻨﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ – ﻓﮑﺮی ﯾﮏ ﻣﻌﻤﺎر ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ ﮐﺪام ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎ در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺣﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ ( آﯾﺎ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻪ ﺣﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻫﺴﺘﯿﻢ؟) ﺑﺮای وی (ﻣﻮﻟﻒ -ﻣﻌﻤﺎر ) اوﻟﻮﯾﺖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﻣﻌﻤﺎری ﮐﻪ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺑﺮ ﻧﻮآوری و ﭘﯿﺸﮕﺎم ﺑﻮدن اﺛﺮ دارد، ﺗﻤﺮﮐﺰش ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮ اﮐﺘﺸﺎف ﻓﺮم و اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻼﻗﺎﻧﻪ از ﻣﺘﺮﯾﺎل اﺳﺖ و اﻧﮕﺎری ﻣﻌﻤﺎری ﺑﺮای وی ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﻣﻨﻔﮏ از ﺑﺴﺘﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ – ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯿﮕﯿﺮد. ﯾﺎ ﻣﺜﺎل دﯾﮕﺮ ﻣﻮﻟﻔﯽ ﮐﻪ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﺪاری ﻣﺤﯿﻄﯽ دارد ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻋﻤﻠﮑﺮدی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺼﺮف اﻧﺮژی وغیره، اﺟﺎزه دﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﺮﺟﯿﺤﺎت زﯾﺒﺎﺷﻨﺎﺳﯽاش اوﻟﻮﯾﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.
ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل ﻣﯿﺪاﻧﯿﻢ ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﮐﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ. ﻣﻌﻤﺎر ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺸﺨﯿﺺ دﻫﺪ ﮐﻪ دﯾﺪﮔﺎه ﻓﻠﺴﻔﯽ – ذﻫﻨﯽ وی در ﺑﺮاﺑﺮ واﻗﻌﯿﺖﻫﺎی ﺳﺎﺧﺖ، ﻓﯿﺰﯾﮏ و ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﮐﺎرﺑﺮی ﭘﺮوژه ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﯿﺸﻮد. اﺛﺮ ﻣﻌﻤﺎری ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻼﻗﯽ ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﻣﻌﻤﺎر – ﻣﻮﻟﻒ و ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﯿﺮوﻧﯽ و ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻋﻤﻠﮕﺮاﯾﺎﻧﻪ دﻧﯿﺎی واﻗﻌﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯿﮕﯿﺮد. ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ( conceptual ) و ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺤﻘﻖ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂاﻧﺪ و ﻫﯿﭻ ﮐﺪام ﺑﺪون دﯾﮕﺮی ﮐﺎﻣﻞ ﻧﯿﺴﺖ. ﺑﺮای ﻣﻌﻤﺎر – ﻣﻮﻟﻒ ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺴﺘﺮی ﻋﻤﻞ ﻣﯿﮑﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﺪهﻫﺎی ﺑﺰرگ در آن ﺟﻮاﻧﻪ ﻣﯿﺰﻧﺪ و ﺷﺮوع ﺑﻪ رﯾﺸﻪ ﮐﺮدن ﻣﯿﮑﻨﺪ. از ﻃﺮﯾﻖ ﺳﺎﺧﺘﻦ – ﺳﻮق دادن ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﻫﺎی ذﻫﻦ ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖ – اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺪه ﻣﻌﻤﺎری – ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻣﻌﻤﺎری – ﻣﻠﻤﻮس و ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬار ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ ﻣﻌﻤﺎر در ﭼﺮﺧﻪای ﺑﯽ ﭘﺎﯾﺎن از ﺗﺨﯿﻞ و آﻓﺮﯾﻨﺶ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺗﺼﺎوﯾﺮ دﻧﯿﺎی واﻗﻌﯽاش را ﺷﮑﻞ میدهد.
